Minoan Lines

Μέρωνας: Οδοιπορικό στην «αετοφωλιά» του Αμαρίου

Μόλις 35 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά από το Ρέθυμνο βρίσκεται ένα από τα ομορφότερα χωριά του νέου Δήμου ΑμαρίοΣυ, ο Μέρωνας. Το χωριό είναι χτισμένο σε υψόμετρο 620 μέτρων, ενώ η προνομιακή του θέση, του επιτρέπει να έχει άπλετη θέα προς τον Αμαριώτικο κάμπο. Ο Μέρωνας κρατάει έντονο τον παραδοσιακό του άρωμα και τίποτα σύγχρονο δε φαίνεται να διαταράσσει την απόλυτη αρμονία του με τη φύση.
Το νερό που υπάρχει σε μεγάλες ποσότητες στην περιοχή, έχει βοηθήσει στην ανάπτυξη του πράσινου και το χωριό είναι κυριολεκτικά αγκαλιασμένο από εκατοντάδες δέντρα.
Η Παναγία του Μέρωνα αποτελεί κέντρο αναφοράς ενώ οι περισσότερες από 20 εκκλησίες του, που είτε προέρχονται από βάθος του χρόνου, είτε είναι νεότερης κατασκευής δηλώνουν την βαθειά πίστη των κατοίκων σε όλη τη διάρκεια της ύπαρξης του.

Γράφει η Αθηνά Πετρακάκη

Σ’ ένα τοπίο εντυπωσιακής ομορφιάς που συνθέτει κατά κύριο λόγο η ίδια η φύση, έχει χτιστεί κι αναπτυχθεί το χωριό εδώ και τουλάχιστον 700 χρόνια. Η γραπτή ιστορία του ξεκινάει γύρω στο 1.300 ενώ η προφορική παράδοση που επιβεβαιώθηκε πρόσφατα από την επιστήμη ξεκινάει πιο πριν. Ο Μέρωνας σε χειρόγραφο του Αρκαδίου που έχει δημοσιευθεί από τον αείμνηστο Μάρκο Πολιουδάκη, αναφέρεται και ως «Ελία» που σημαίνει φωτεινός τόπος.
Η Παναγία του Μέρωνα, δεν είναι απλά η κεντρική εκκλησία του χωριού, είναι η αιτία της δημιουργίας του πρώτου οικισμού αλλά και ο λόγος που πήρε το όνομά του. Την ιστορία της που είναι τόσο παλιά, όση και η ύπαρξη του ίδιου του χωριού μας διηγήθηκε ο υπερδραστήριος εφημέριος του π. Μανόλης Μπαμιαδάκης που ανέλαβε και την ξενάγηση μας, δίνοντας πληθώρα πληροφοριών τόσο από τη γραπτή ιστορία όσο και από την προφορική παράδοση.

 


Η Παναγία του Μέρωνα


Ο π. Μανόλης στη διήγησή του, ανέφερε στοιχεία για την ιστορία της εκκλησίας ξεκινώντας με όσα αναφέρει η παράδοση: «Πριν από το 1.300 που δεν προσδιορίζεται το χωριό με την ονομασία Μέρωνας, υπήρχαν μικροί οικισμοί όπως του Αγ. Ιωάννη, του Αγ. Γεωργίου, τα Μετόχια και τα Μεριανά στους οποίους υπήρχαν και οι αντίστοιχοι ναοί.
Από τον οικισμό του Αγ. Ιωάννη που βρίσκεται απέναντι, οι κάτοικοι ένα βράδυ είδαν μια παράξενη λάμψη, ένα φως. Αποφάσισαν να πλησιάσουν, αφού το φως επέμενε για κάποια συνεχόμενα βράδια και βρήκαν ότι αυτή η λάμψη προέρχονταν από ένα βάτο στο εσωτερικό του οποίου διέκριναν ένα «σανίδι» που στην αρχή θεώρησαν ότι πρόκειται για πλαστήρι (εργαλείο που πλάθεται το ψωμί). Το «σανίδι» αυτό, το πήραν και το έφεραν στο Αγ. Ιωάννη. Το επόμενο βράδυ προς έκπληξη τους, ανακάλυψαν ότι το «πλαστήρι» είχε επιστρέψει στη θέση του εκπέμποντας και πάλι την ίδια λάμψη. Οι κάτοικοι έβαλαν φωτιά στο βάτο που κάηκε χωρίς όμως το «σανίδι» να καεί μαζί του. Τότε ήταν που διέκριναν ότι το υποτιθέμενο «σανίδι –πλαστήρι» ήταν μια εικόνα της Παναγίας.
Το σκηνικό της μεταφοράς επαναλήφθηκε για μία φορά ακόμα κι έτσι οι κάτοικοι αποφάσισαν να χτίσουν στο σημείο μια εκκλησία και καθώς πίστεψαν πως στο συγκεκριμένο σημείο «μέρεψε» η Χάρη της, το χωριό πήρε το όνομα Μέρωνας.
Από το 1300 εγκαταστάθηκε εκεί ο πολύ γνωστός από τη ιστορική του δράση Αλέξιος Καλλέργης ο οποίος κι έφερε από την Κωνσταντινούπολη αγιογράφους που τοιχογράφησαν την εκκλησία που σήμερα αποτελείται από 3 κλίτη. Το ένα είναι του Αγίου Γεωργίου το άλλο της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ενώ το τρίτο των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, που είναι μεταγενέστερη προσθήκη, έγινε σύμφωνα με την παράδοση για προσηλυτισμό.
Οι τοιχογραφίες του Ναού, στις οποίες υπάρχει πλήρης αγιοκατάταξη, με το χρόνο καλύφθηκαν από ασβέστη είτε από άγνοια, είτε από φόβο, για την αποφυγή βεβηλώσεων.
Τα τελευταία χρόνια η Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων με τη σύμπραξη της ενορίας απεκάλυψε τις τοιχογραφίες και μένει μόνο η αισθητική τους αποκατάσταση.
Ο ναός έχει μέσα πολλές φορητές εικόνες μεγάλης αξίας, με σπουδαιότερη την Παναγία την Οδηγήτρια, η οποία έλαβε μέρος σε πολλές εκθέσεις. Τον π. Νοέμβριο έλαβε μέρος στην έκθεση «Χειρ Αγγέλου Ακοτάντου» στο Μουσείο Μπενάκη, όχι γιατί είναι έργο δικό του αλλά γιατί θεωρήθηκε ως πρότυπο ζωγραφικής του Άγγελου Ακοτάντου. Μάλιστα κατά τη διάρκεια της παραμονής της εκεί χαρακτηρίστηκε τόσο από τους κριτικούς τέχνης όσο και από επισκέπτες ως η Μόνα Λίζα του Βυζαντίου».
Στο σημείο αυτό ο π. Μανώλης διευκρίνισε ότι η εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας δεν πήρε το όνομά της, από τον επιθετικό χαρακτηρισμό της καθοδηγήτριας, αλλά ονομάστηκε έτσι καθώς έχει ζωγραφιστεί στη Μόνη Οδηγών της Κωνσταντινούπολης, και συνέχισε: «Την εικόνα αυτή έκανε δώρο στο ναό της Παναγίας του Μέρωνα ο Αλέξιος Καλλέργης.
Άλλες φορητές εικόνες επίσης σπουδαίες είναι: Η Παναγία του Πάθους, η στέψη της Θεοτόκου, ο Άγιος Γεώργιος ο Κεφαλοφόρος, η ένθρονος Θεοτόκος, το μαρτύριο του Άγιου Ιωάννη του Πρόδρομου κ.α. Οι εικόνες είναι του 14ου και 15 αι, ενώ είναι όλες σε πολύ καλή κατάσταση μετά τη συντήρηση που τους έχει γίνει.
Πρόσφατα έγινε και μία ανασκαφή στο δάπεδο του ναού όπου βρέθηκαν 13 τάφοι και ένας ιδιαίτερα προσεγμένος που πιστεύεται να είναι και ο τάφος του κτήτορα Αλέξιου, καθώς έτσι συνηθίζονταν, ο οποίος όπως βρέθηκε συλημένος».

 


Επιβεβαίωση με τη μέθοδο του άνθρακα 14


Ο π. Μανώλης με ιδιαίτερη ικανοποίηση και χαρά αναφέρθηκε στα αποτελέσματα της μεθόδου του άνθρακα 14 όσον αφορά, στην πιστοποίηση που έλαβε από το Ερευνητικό Κέντρο Δημόκριτος, για την αυθεντικότητα της πρώτης εκείνης εικόνας, που η παράδοση τη θέλει να είχε βρεθεί μέσα σε βάτο. «Υπάρχει και φυλάσσεται στο ναό η εικόνα που κατά την παράδοση ήταν η αφορμή να χτιστεί ο ναός, η οποία όμως σήμερα, δε φέρει καμιά παράσταση. Πρόκειται για μια εικόνα που ονομάστηκε λιτανείας καθώς καταλήγει σε ένα άκρο από το οποίο μπορεί να κρατηθεί, τόνισε και συνέχισε:
«Ένα χρόνο πριν, εστάλη ένα κομμάτι από την εικόνα και συγκεκριμένα αυτό που υπέδειξε το Ερευνητικό Κέντρο Δημόκριτος και εξετάστηκε με την γνώση μέθοδο χρονολόγησης του άνθρακα 14. Η απάντηση που επιβεβαιώνει περίτρανα την παράδοση λέει, ότι το κομμάτι αυτό (του ξύλου που εστάλη) χρονολογείται από το 1.240 με απόκλιση 30 χρόνων πάνω ή κάτω» και πρόσθεσε: «Πάνω στην εικόνα έγινε ένα είδος ακτινογραφίας, που βεβαιώνει ότι υπάρχει υπόστρωμα που δείχνει ότι αυτό το κενό σήμερα ξύλο, ήταν ζωγραφισμένο».
Μάλιστα όπως μας είπε ο π. Μανώλης, με μία σύγχρονη μέθοδο πρόκειται να αποκαλυφθεί και η παράσταση που κάποτε υπήρχε ζωγραφισμένη πάνω του!
Κάτι που σύμφωνα με τον εφημέριο, πρόκειται να γίνει σε σύντομο χρονικό διάστημα κι ελπίζει να παρουσιαστεί στις εκδηλώσεις του δεκαπενταύγουστου του 2012.



Ο Ι. Ναός του Προφήτη Ηλία


Ο νεόδμητος Ναός του  Αϊ Λια  που βρίσκεται σε ένα από τα ψηλότερα σημεία του χωριού, περίπου στα 700 μ. και χτίστηκε με τον παραδοσιακό τρόπο (χρησιμοποιήθηκε μόνο ξύλο και πέτρα), αποτελεί ένα από τα σημεία που αξίζει κάποιος να επισκεφθεί, καθώς η θέα και η ομορφιά του τοπίου αποζημιώνουν  τον επισκέπτη. Είναι κατασκευασμένος σε βυζαντινό ρυθμό σταυροειδή με τρούλο και αποτελεί ένα από τα ωραιότερα σύγχρονα μνημεία, που υπάρχουν στην Μητρόπολη lamphs subritou kai sfakion.
Σύμφωνα με την παράδοση υπήρχε και παλαιότερος ναός έως και το 1860, αλλά δυστυχώς δε στάθηκε δυνατό να βρεθεί.
Στην κορυφή του Αι Λιά και δίπλα στην εκκλησία, βρίσκεται ένα παλιό τούρκικο κτίσμα, «Κουλές» δηλαδή πύργος, στον οποίο διακρίνονται οι πολεμίστρες ενώ και σώζονται και οι βοηθητικοί του χώροι. Μάλιστα γίνονται προσπάθειες για να συντηρηθεί.



Ο Ι. Ναός μεταμορφόσεως του Σωτήρος

Οι τοιχογραγραφίες του είναι από τις αρχές του 14ου αι. Ο ναός είναι συντηρημένος και σώζονται μέσα στο Ιερό Βήμα ο Παντοκράτορας και άλλες παραστάσεις. Ο συγκριμένος ναός ακόμα κι αν κλείσουν οι πόρτες φαίνεται να έχει φως και οι αγιογραφίες συνεχίζουν να διακρίνονται. Μάλιστα η παράδοση θέλει τους εικονιζόμενους Αγίους στις αγιογραφίες να εμφανίζονται ενσώματοι και να επιστρέφουν και πάλι στα σημεία που βρίσκεται η εικόνα τους. Ο ναός παρουσιάζει την πρωτοτυπία το ιερό του να είναι σε χαμηλότερο επίπεδο κι αυτό οφείλεται στις τρεις διαφορετικές χρονικές περιόδους που έγιναν προσθήκες προκειμένου να μεγαλώσει ο χώρος του ναού, με παλαιότερη αυτή που βρίσκεται το Ιερό.

 


Η Σπηλαιολογία στο Μέρωνα


Για τη δράση των σπηλαιολόγων στο Μέρωνα μας μίλησε ο κ. Απόστολος Καδάς, τακτικό μέλος της Σπηλαιολογικής Εταιρίας του τμήματος Αθηνών και του τμήματος Δυτικής Κρήτης. Ο κ. Καδάς ανέφερε: «Στην περιοχή του Αμαρίου κάνουμε έρευνες από το 2005 κι έχουμε εξερευνήσει συνολικά 63 σπήλαια και βάραθρα. Από τα 63, τα 43 είναι νέα σπήλαια και βάραθρα που ανακαλύψαμε, ενώ τα υπόλοιπα 20 μας έγιναν γνωστά από το αρχείο Ελευθερίου Πλατάκη εκπαιδευτικού. Πρόκειται για τον άνθρωπο που ίδρυσε το τμήμα Δυτικής Κρήτης της Σπηλαιολογικής Εταιρίας κι έχει καταγράψει γενικά στην περιοχή του Αμαρίου 132 σπήλαια.  Η καταγραφή τους έγινε από τους τότε κοινοτάρχες χωρίς ο ίδιος να επισκέπτεται να σπήλαια, εκτός από ελάχιστα οριζόντια».
Όσον αφορά στα Σπήλαια του Μέρωνα σύμφωνα με τον κ. Καδά, έχουν εξερευνηθεί 20, ενώ ανάμεσα σε αυτά υπάρχουν και 2 βάραθρα (τάφκοι), η «θεριότρυπα» και η «Αχνότρυπα» είπε συνεχίζοντας: «Όσον αφορά στη «θεριότρυπα» σύμφωνα με την παράδοση, εκεί κατοικούσε ένα θεριό (θηρίο) που κάθε φορά που γίνονταν στο Μέρωνα κάτι επιλήψιμο οι κάτοικοι άκουγαν τους βρυχηθμούς του, φοβόντουσαν (!) και γίνονταν πιο συνετοί. Αυτό που άκουγαν οι κάτοικοι βέβαια, δεν ήταν τίποτα άλλο, από τον αέρα που βούιζε ενώ διαπερνούσε το βάραθρο. Η δε «Αχνότρυπα» που βρίσκεται στην τοποθεσία «Βουκολές» είναι σε βάθος 80 μέτρων και καταλήγει σε αίθουσα με πλούσιο διάκοσμο σε σταλαγμιτικά συμπλέγματα. Ονομάζεται έτσι, γιατί κατά τη διάρκεια του χειμώνα η διαφορά της θερμοκρασίας με το εξωτερικό περιβάλλον δημιουργεί ατμό. Επειδή αυτό συμβαίνει σε όλα τα βάραθρα, στην Κρήτη, τα περισσότερα ονομάζονται Αχνότρυπες.
Από τα Σπήλαια το πιο αξιόλογο είναι ο «Μυγιόσπηλιος» που είναι στην περιοχή Μυγιόλακκος στο οποίο από το 1932 έκανε επιφανειακές έρευνες ο διάσημος αρχαιολόγος Σπύρος Μαρινάτος. Μάλιστα το όνομά του προέρχεται από τη λέξη μύηση κι όχι από τη λέξη μύγα. Σύμφωνα με την παράδοση εκεί γίνονταν τελετές Κουρητών.
Κατά το 19ο αι. το σπήλαιο αυτό χρησιμοποιούσαν για τις παγανιστικές τελετές τους οι «Αγιομυσάρηδες» οι οποίοι γρήγορα εκδιώχθηκαν από τον τότε επίσκοπο. Μάλιστα λέγεται ότι οι τελετές τους, ξεκινούσαν από το «Μυγιόσπηλιο» και ακολουθώντας το ιερό μονοπάτι κατέληγαν στο Άγιο Πνεύμα που κατά την αρχαιότητα ήταν Ιερό Κορυφής.
Ένα ακόμα σπήλαιο που ανακάλυψε η Σπηλαιολογική εταιρία το 2005, είναι πολύ κοντά στο ναό του Προφήτη Ηλία. Πρόκειται για θολωτό σπήλαιο με είσοδο στα ανατολικά και διαστάσεις 1,5 μ. ύψος και περίπου 3 μέτρα πλάτος και 3 μέτρα μήκος.
Επίσης υπάρχει του «Τσαγκούλη η τρύπα» που σύμφωνα με την παράδοση έβαζαν από εκεί ζώα κι έβγαιναν στους Αποστόλους, κάτι που δεν μπορεί να αποδειχθεί, αφού δεν βρέθηκε κανένα πέρασμα».
Στη συνέχεια ο κ. Καδάς, αναφέρθηκε σε ένα ακόμα σπήλαιο που βρίσκεται κάτω από το παλιό δημοτικό σχολείο!
«Το σπήλαιο του Μοσχάκη, βρίσκεται κάτω από το παλιό σχολείο και πρόκειται για μια αίθουσα μήκους περίπου 15 μέτρων και πλάτους 7 μέτρων. Δίπλα της υπάρχει και δεύτερη αίθουσα μικρότερων διαστάσεων που χρησιμοποιήθηκε κατά τη γερμανοκατοχή ως αποθήκη πυρομαχικών από τους Γερμανούς.
Επίσης, υπάρχει ακόμη ο σπηλαιώδης ναός του Αγίου Αντωνίου, όπως και το σπήλαιο των Αγίων Δέκα που η παράδοση λέει ότι την εποχή που τους κυνηγούσε ο αυτοκράτορας Δέκιος πέρασαν κι έμειναν στο συγκεκριμένο σπήλαιο, πριν καταλήξουν στη Μεσσαρά όπου ήταν και ο τόπος του μαρτυρίου τους».
Πέρα από αυτά που περιέγραψε ο κ. Καδάς ανέφερε και αρκετά ακόμα σπήλαια ανάλογου ενδιαφέροντος που έχουν επισκεφθεί και εξερευνήσει στην ευρύτερη περιοχή του Μέρωνα, σπηλαιολόγοι από την Σπηλαιολογική Εταιρία Δυτικής Κρήτης.

 


Οικοτουριστικό Κέντρο
«Wild Nature»


Στο Μέρωνα και στο σημείο που κάποτε βρίσκονταν οι παιδικές κατασκηνώσεις έχει αναπτυχθεί μια μοναδική στην Κρήτη Οικοτουριστική κατασκήνωση με τους επισκέπτες της να απολαμβάνουν μέσω δράσεων τις φυσικές ομορφιές της περιοχής και να συμμετέχουν και στις πολιτιστικές.
Η οικοτουριστική κατασκήνωση, που απλώνεται στο μαγευτικό τοπίο της περιοχής και λειτουργεί εδώ και δύο χρόνια απευθύνεται σε οικοτουρίστες που επιθυμούν μέσω πεζοπορίας, ορειβασίας και ποδηλασίας ν’ ανακαλύψουν το φυσικό αλλά και το ανθρωπογενές περιβάλλον.
Στο μοναδικό ορεινό αυτό κάμπινγκ έχουν ολοκληρωθεί οι πρώτες υποδομές  και η διακίνηση των οικοτουριστών γίνεται με εβδομαδιαία προγράμματα και μικρά γκρουπ.
Για τη διαμονή των τουριστών χρησιμοποιούνται είτε οι στατικές σκηνές, που δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από τα συμβατικά δωμάτια, είτε μικρότερες πτυσσόμενες, ενώ υπάρχει πρόβλεψη και για όσους θέλουν να μείνουν στη δική τους σκηνή την οποία μπορούν να τοποθετήσουν σε ειδικά διαμορφωμένα σημεία από όπου παίρνουν ρεύμα.
Το Wild Nature είναι το μοναδικό οικοτουριστικό κάμπινγκ στην ενδοχώρα με στόχο τις δράσεις στη φύση, καθώς ο οικοτουρισμός αφορά τη διακίνηση των οικοτουριστών στο περιβάλλον και βεβαίως δεν πρόκειται για κάτι στατικό. Μάλιστα όπως τόνισε ο εμπνευστής της κατασκήνωσης  κ. Γιώργος Τσακαλάκης, οι οικοτουρίστες γνωρίζουν τις ομορφιές της περιοχής μέσα από τα προγράμματα εβδομαδιαίας βάσης, ξεκινώντας κάθε πρωί μετά το πρωινό που λαμβάνουν στην κατασκήνωση, προς διάφορες κατευθύνσεις.
Το wild nature λειτουργεί με χαρακτηριστικά καθαρά οικοτουριστικά και δεν έχει σχέση με τα γνωστά κατασκηνωτικά κάμπινγκ.
Ο πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας Μέρωνα ……………………… που βρήκε στο χώρο χαρακτήρισε το οικοτουριστικό κέντρο ως  πηγή ανάπτυξης, καθώς πιστεύει στο νεοφερμένο για όλο το νησί  οικοτουρισμό και θεωρεί ότι η περιοχή προσφέρεται για τέτοιου είδους δραστηριότητες.

Σχετικά άρθρα