Minoan Lines

Βιβλιοκριτική: Γ. Φρυγανάκη, Η Ρεθυμνιώτικη πένα και οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής, Ρέθυμνο 2011

Γράφει: ο Παναγιώτης Μιχ Παρασκευάς

Η Μικρασιατική καταστροφή στα 1922 αποτέλεσε το τέλος της Μ. Ιδέας και την αρχή μιας νέας κατάστασης για την Ελλάδα και την Κρήτη φυσικά σε όλα τα επίπεδα, της οικονομίας, της κοινωνίας και του πολιτισμού.
Όπως ήταν φυσικό και το Ρέθυμνο δεν εξαιρέθηκε από την έλευση και εγκατάσταση των Μικρασιατών προσφύγων οι οποίοι μπόρεσαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να εγκατασταθούν στη νέα πατρίδα και να συνεχίσουν τη ζωή τους αρχίζοντας από το μηδέν με την όποια βοήθεια η πάντοτε πενομένη Ελλάδα τους έδωσε.
Το ένα τρίτο του πληθυσμού του Ρεθύμνου του Μεσοπολέμου και ως τις μέρες μας προέρχεται από τους πρόσφυγες αυτούς. Εσχάτως δε και μετά από πολλές διακυμάνσεις οι πρόσφυγες απέκτησαν την πλατεία που φέρει το όνομά τους, δίπλα στο προσφυγοσχολείο, όπως μεταβλήθηκε τότε το σημερινό 1ο Δημοτικό ή Τούρκικο και δίπλα στα σπίτια που έζησαν και ζουν. Το Ρέθυμνο παρά τις αντιδράσεις κάποιων ενίων μπόρεσε να σταθεί στο ύψος της ιστορίας του.
Όμως το Ρέθυμνο διά των προσφύγων ή μη ανθρώπων του προσπάθησε να αποτυπώσει με την πένα τους το προσφυγικό δράμα και την ιστορία με κείμενα, δημοσιογραφικά, ιστορικά, λογοτεχνικά, ποιητικά που στο διάβα του χρόνου ξεχάστηκαν ορισμένα τουλάχιστον και είναι επίπονη και χρονοβόρα η αναζήτησή τους.
Ο Γιώργης Φρυγανάκης, λοιπόν, προσπάθησε να σταχυολογήσει ένα απάνθισμα κειμένων όλων των ειδών που αφορούν τους ρεθεμνιώτες Μικρασιάτες πρόσφυγες και την ιστορία τους στο Ρέθυμνο βοηθώντας έτσι το μελετητή του θέματος που να ψάξει και συμβάλλοντας στην παραπέρα έρευνα των θεμάτων που αφορούν τους Μικρασιάτες στο Ρέθυμνο. Αποτελεί ένα ανθολόγιο κειμένων ποικίλης μορφής και ως τέτοιο αξιολογείται θετικότατα και το επικροτούμε. Το συνιστούμε δε σε όλους τους Ρεθυμνίους, διότι συνδέεται και με ένα ιερό χρέος και σκοπό, τη χρηματοδότηση του μνημείου των Μικρασιατών στην ομώνυμη πλατεία, που επιτέλους λαμβάνει σάρκα και οστά μετά από  90 χρόνια. Τόσα θα είναι το νέο έτος τα χρόνια από το 1922 και θα πρέπει να τιμηθεί η επέτειος με το στήσιμο του μνημείου αυτού για να μην ξεχνάμε τις τραγικές στιγμές της ιστορίας μας και της πόλης μας.
Ο ερχομός χιλιάδων προσφύγων, άνω των 6000 στο Ρέθυμνο και στα περίχωρά του το 1922-1925 είναι ένα δράμα που αποτυπώνεται στο βιβλίο αυτό αλλά και στις έρευνες που έχουν λάβει χώρα για το Ρέθυμνο και πιστοποιούν το μέγεθος του προβλήματος το οποίο η πόλη αντιμετώπισε και βίωσε ως το 1940. παρ’ όλες τις δυσκολίες της εποχής από κάθε πλευρά η ένταξη των προσφύγων έγινε αρκετά ομαλά και τελικά ντόπιοι και κατατρεγμένοι έζησαν και ζουν αρμονικά στη μικρή κοινωνία μας.
Αυτό αποτύπωσε η ρεθεμνιώτικη πένα και ανθολόγησε ο Γιώργης Φρυγανάκης εντελώς αφιλοκερδώς, προκειμένου να συμβάλει στην ανέγερση του μνημείου της μνήμης των Μικρασιατών στο Ρέθυμνο. Τα δύο τρίτα του βιβλίου αποτελούνται από δημοσιεύματα ζώντων και τεθνεώτων Ρεθυμνίων που έγραψαν για τους πρόσφυγες και το ένα τρίτο είναι δημοσιεύματα του επίσης προσφυγικής καταγωγής Γιώργη Φρυγανάκη σχετικά με το θέμα.
Γενικότερα το βιβλίο ως απάνθισμα κειμένων και συγγραφέων και λογοτεχνών για τους πρόσφυγες του Ρεθύμνου αποτελεί και ένα οδηγό για όποιον θέλει να ασχοληθεί με το θέμα. Για τους Ρεθεμνιώτες όμως πρόσφυγες ή μη θεωρούμε ότι πρέπει ως μια συνεισφορά μνήμης να το αποκτήσουν και να το μελετήσουν και να γνωρίσουν τους Ρεθεμνιώτες που έγραψαν για τους Ρεθεμνιώτες πρόσφυγες που ζουν και έζησαν ανάμεσά μας.
Γιώργη σε ευχαριστούμε για το θαυμάσιο βιβλίο σου.

Σχετικά άρθρα