Nova Professional Economy 23 euro!!!

Δύο μοναδικά έθιμα στην Ρεθεμνιώτικη ύπαιθρο

01_ARG4ΟΙ ΛΑΜΠΑΔΕΣ ΤΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ Ο ΟΡΦΑΝΟΣ ΜΕΤΑ ΟΒΕΛΙΑ ΣΤΟ ΓΑΡΑΖΟ

Γράφει ο Μανούσος Κλάδος

Πολλά και ενδιαφέροντα τα λαϊκά έθιμα που σχετίζονται με την Μεγάλη Εβδομάδα και τις εορτές του Πάσχα. Τα περισσότερα σχετίζονται με τις γαστρονομικές συνήθειες των ημερών ενώ συναντούμε συνήθειες που προεκτείνουν τις θρησκευτικές τελετές με αναπαραστάσεις και τελετουργίες που διαφοροποιούνται ανά περιοχή.

Οι άνθρωποι του Ρεθύμνου, κυρίως στα χωριά, συνεχίσουν πιστά τις παραδόσεις, που βρήκαν από τους προγόνους τους και τούτες τις ημέρες θα αναβιώσουν και πάλι, παλιά πασχαλινά έθιμα όπως το κάψιμο του Ιούδα που γίνεται σχεδόν σε όλα τα χωριά, κυρίως Μεγάλο Σάββατο αλλά σε κάποια και Μεγάλη Παρασκευή.

Εκείνα που έχουν μια ξεχωριστή λαμπρότητα, τηρούνται με πιστότητα και διαμορφώθηκαν λόγω αναγκών και συγκυριών, είναι δύο έθιμα που συναντούμε σε δύο χωριά του Ρεθύμνου και διαφοροποιούνται από τα υπόλοιπα.

Το ένα είναι οι «Λαμπάδες της Αργυρούπολης» την Μεγάλη Παρασκευή και το άλλο οι «Ορφανοί του Γαράζου» το Μεγάλο Σάββατο.

 

ΟΙ ΛΑΜΠΑΔΕΣ ΤΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

Όσοι την Μεγάλη Παρασκευή βρεθούν στο κεφαλοχώρι του Δυτικού Ρεθύμνου, στην όμορφη Αργυρούπολη, θα έχουν την ευκαιρία να βιώσουν ένα ιδιαίτερα φαντασμαγορικό έθιμο που είναι γνωστό ως «Λαμπάδες» της Αργυρούπολης.

Το έθιμο διαμορφώθηκε λόγω της ανάγκης φωταγώγησης των οδών, από στις οποίες την νύχτα της Μεγάλης Παρασκευής γινόταν η λιτανεία του Επιτάφιου.

Πότε ξεκίνησε δεν είναι γνωστό, όμως οι λόγοι ήταν απολύτως πρακτικοί.

Ένα έθιμο που ξεκινάει αρκετά χρόνια πριν η Αργυρούπολη αποκτήσει ηλεκτρικό ρεύμα και δημοτικό φωτισμό. Ουσιαστικά κανένας δεν γνωρίζει την απαρχή αυτής της πρακτικής συνήθειας. Οι ενορίτες – χωριανοί για να τιμήσουν τον νεκρό Ιησού αλλά και για να φωτίσουν την διαδρομή που ακολουθούσε η πομπή του επιτάφιου κατασκεύαζαν δάδες από καλάμια και αστιβίδες τις οποίες άναβαν και κουβαλούσαν στους ώμους τους.

Τις ονόμασαν «Λαμπάδες». Και έτσι τις ονομάζουν ακόμα. Και όχι μόνο φωτίζουν την Ιερή διαδρομή αλλά, στις ημέρες μας, αυτό αποτελεί ένα λαμπρό θέαμα, ένα φαντασμαγορικό γεγονός, που προσελκύει αρκετό κόσμο που ακολουθεί την λιτανεία του Επιταφίου.

Κάθε «Λαμπάδα» μπορεί να φτάσει έως και τα 6 μέτρα μήκος και κρατιέται από 3 ή και περισσότερα άτομα. Την κατασκευή των «λαμπάδων» αναλαμβάνουν οι νέοι του χωριού αρκετές ημέρες πριν την Μ. Παρασκευή μαζεύοντας καλάμια και αστιβίδες από το χωριό και τη γύρω περιοχή. Οι «λαμπάδες» προετοιμάζονται νωρίς το απόγευμα της Μεγάλης Παρασκευής στη πλατεία του Αγίου Ιωάννη και λίγο πριν να ξεκινήσει η λιτανεία του Επιταφίου ανάβουν και προπορεύονται του επιταφίου δημιουργώντας μια μοναδική ατμόσφαιρα.

 

ΟΡΦΑΝΟΙ ΣΤΟ ΓΑΡΑΖΟ

Το “κάψιμο του Ιούδα” αποτελεί ένα ξεχωριστό έθιμο το οποίο αναβιώνει σχεδόν στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας.

Ουσιαστικά είναι «η τιμωρία» που επιφυλάσσουν οι χριστιανοί στον φιλάργυρο προδότη.

Η παράδοση του ομοιώματος του Ιούδα Ισκαριώτη στις φλόγες, σηματοδοτεί παράλληλα, το τέλος της κάθαρσης της Μεγάλης Εβδομάδας. Το έθιμο είναι ίσως, ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά πασχαλινά έθιμα της Ελλάδας και η μορφή, που παραδίδεται στις φλόγες κάθε Πάσχα, μας κάνει να πιστεύουμε ότι παρασύρει στην πυρά οποιαδήποτε μορφή προδοσίας. Κοινωνική, πολιτική, προσωπική.

Το κάψιμο του Ιούδα είναι μια διαδεδομένη συνήθεια σε ολόκληρη την Κρήτη. Μεγάλοι σωροί από δεματιές ξερών κλαδιών που είτε στοιβάζονται έξω από την εκκλησία του χωριού ή σε μια πλατεία και πάνω το ομοίωμα του Ιούδα, το οποίο καίγεται σε ανάμνηση της προδοτικής του στάσης. Σε πολλές περιοχές το έθιμο είναι γνωστό ως Φανός ή Αφανός ή φουνάρα ή απλά Ιούδας.

Ωστόσο στο Γαράζο Μυλοποτάμου καταγράφεται μια μοναδική διαφοροποίηση του εθίμου, καθώς αυτό σχετίζεται με το ψήσιμο του παραδοσιακού οβελία και το Αναστάσιμο δείπνο.

Η ονομασία του είναι «ορφανός» και όπως κανένας δεν γνωρίζει πότε ξεκίνησε έτσι και δεν γνωρίζει γιατί έχει αυτή την ονομασία.

Οι παλαιοί το θυμούνται να γίνεται όπως σήμερα με μοναδική διαφοροποίηση, ότι πραγματοποιούνταν ένας ορφανός στο κέντρο του παλιού οικισμού, όπου μαζεύονταν όλες οι οικογένειες του χωριού από το απόγευμα του Μεγάλου Σαββάτου ενώ εδώ και περίπου 50 χρόνια, από τότε δηλαδή, που αναπτύχθηκε ο καινούργιος οικισμός, κάθε γειτονιά έχει τον δικό της ορφανό.

Τα ξύλα μαζεύονται καθ’ όλη την Μεγάλη Εβδομάδα από παιδιά και νέους ενώ στο στήσιμο συμβάλουν οι μεγαλύτεροι και εμπειρότεροι καθώς δεν πρόκειται για δεματιές ξερών κλαδιών αλλά για χοντρά, μεγάλα και βαριά ξύλα που στοιβάζονται όπως ακριβώς τα καμίνια για την παραγωγή κάρβουνων.

Αφού στηθεί ο ορφανός στην κορυφή του τοποθετείται το ομοίωμα του Ιούδα.

Γύρω στις οκτώ το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου, βάζουν φωτιά στα ξύλα, ο Ιούδας καίγεται και ξεκινά η διαδικασία του Οβελία. Ίσως σε κανένα άλλο μέρος δεν έχει καταγραφεί να ψήνονται τα κρέατα για το πασχαλινό τραπέζι το βράδυ του Σαββάτου! Όμως αυτό συμβαίνει και μάλιστα χωρίς να καταπατείται η νηστεία.

Σε κάθε ορφανό μαζεύεται όλη η γειτονιά. Το κρέας ψήνεται αντικριστά όπως και τα κοκορέτσια. Παρέες κάνουν βόλτες σε όλους τους ορφανούς και τα σπίτια και ανταλλάσουν ευχές ενώ η τσικουδιά ρέει άφθονη.

Η ατμόσφαιρα είναι άκρως εορταστική σε ολόκληρο το χωριό και κορυφώνεται με την τελετή της Ανάστασης τα μεσάνυχτα και την ρίψη βεγγαλικών.

Το Βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου είναι ξεχωριστό στο Γαράζο, λόγω αυτού του εθίμου που αναβιώνει κάθε χρόνο.

Σχετικά άρθρα