<<Πως του παν καλέ τα τζίν>>, ένα χαριτωμένο τραγουδάκι του μοναδικού Λουκιανού.
‘Ήταν 12 Οκτωβρίου του έτους 1492, οι ‘’Ινδιάνοι’’ από το Γκουαχάνι, ένα μικρό νησί, από τα εκατοντάδες του συμπλέγματος των σημερινών Μπαχαμών, πρωτοαντικρίζουν αγκυροβολημένα στον γιαλό τρία παράξενα μεγάλα πλεούμενα με κατεβασμένα τα άρμενα. Ήταν η Pinta, η Nina και η ναυαρχίδα Maria Galante (Santa Maria στα σχολικά βιβλία), τρείς σπανιόλικες τρικάταρτες καραβέλες αρματωμένες με τα ανθεκτικά γενοβέζικα καραβόπανα, με τις οποίες διέσχισαν τον Ατλαντικό o Cristobal Colon και οι ναύτες του. Αγνάντεψαν τη στεριά μετά από ένα τρομακτικό ταξίδι 36 ημερών στον ωκεανό, από την ημέρα που άνοιξαν πανιά και έβαλαν πλώρη, ξεμακραίνοντας από τα Islas Canarias, σύμφωνα με το ημερολόγιο καταστρώματος. Ήταν μια θαλάσσια διαδρομή, ο πρώτος διάπλους του Ατλαντικού, μια πραγματικότητα που θα ανέτρεπε την παγκόσμια ιστορία. Χωρίς αμφιβολία δεν θα περνούσε στο ελάχιστο από το μυαλό αυτών των Ευρωπαίων θαλασσοπόρων, πειρατών και τυχοδιωκτών οι σκέψεις ότι είχαν ανοίξει την θύρα της νέας εποχής, αυτής της αποικιοκρατίας, της βιομηχανικής επανάστασης και του καπιταλισμού. Ο Χριστόφορος Κολόμβος, ένας ιδιόρρυθμος άνθρωπος, που σε όλη του την ζωή πίστευε ότι ανακάλυψε τις Δυτικές Ινδίες. Σύντομα η νέα ήπειρος θα έπαιρνε το όνομα ενός Φλωρεντίνου εξερευνητή, χαρτογράφου, του Amerigo Vespucci.
Τριακόσια πενήντα περίπου χρόνια αργότερα, την χρονιά του 1850, ένας έμπορος υφασμάτινων ειδών, ο Βαυαρός μετανάστης εβραϊκής καταγωγής Levi Straus ταξιδεύει από την Ν. Υόρκη στο Σαν Φρανσίσκο, ακολουθώντας τα μεταναστευτικά δρομολόγια των χρυσοθήρων. Εκεί ανοίγει ένα εμπορικό κατάστημα, πουλώντας τους ρούχα, διάφορα είδη της καθημερινότητας και βαμβακερά υφάσματα για τα αντίσκηνα, τις τέντες των καραβανιών και σκέπαστρα βαγονέτων των ορυχείων. Ήταν γενοβέζικα σκληρά υφαντά καραβόπανα, που ήταν ακριβώς, σύμφωνα κατά μια εκδοχή, το ίδιο υλικό με το οποίο ήταν φτιαγμένα τα ιστία των καραβιών του Cristoforo Colombo όταν σαλπάρισαν για τον Νέο Κόσμο.
Όλα ξεκίνησαν με την ανακάλυψη κοιτασμάτων χρυσού στην Coloma της Καλιφόρνιας. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι μετανάστευσαν και συνέρευσαν εκεί, από τις Ανατολικές κυρίως πολιτείες, την Ν. Αμερική, αλλά και από Ευρώπη, Ασία. Ταξίδευσαν εκεί με κάθε μέσο, κάτω από τραγικά δύσκολες συνθήκες, με στερήσεις και κακουχίες, με ένα τρελό όνειρο τον εύκολο πλουτισμό, ο πυρετός του χρυσού (gold rush) είχε αρχίσει. Οι μόνοι σίγουρα που πλούτισαν ήταν επιτήδειοι έμποροι που πουλούσαν σε εξωφρενικές τιμές τον απαραίτητο εξοπλισμό, τρόφιμα, εργαλεία, ρούχα, στους επίδοξους χρυσοθήρες.
Οι αυτόχθονες κοινότητες υπέστησαν πληθυσμιακή μείωση από τα εγκλήματα που διεπράχθησαν, από κρατικούς φορείς και ιδιώτες, από τις ασθένειες, τον υποσιτισμό την υποδούλωση και την καταναγκαστική εργασία. Ήταν μια περίοδος πού έχει χαρακτηριστεί από την γενοκτονία των ιθαγενών πληθυσμών.
Ο νεαρής τότε ηλικίας Jack London, ένας από τους μεγαλύτερους αμερικανούς συγγραφείς του 20ου αι, είχε αναζητήσει και αυτός την τύχη του ως χρυσοθήρας. Εμπνεύστηκε ένα από τα πλέον διαβασμένα μυθιστορήματα του <<Το κάλεσμα της άγριας φύσης>>, που εκδόθηκε το 1903, αναφερόμενος σε ιστορίες χρυσοθήρων οι οποίες διαδραματίζονται το 1897 στον παγωμένο Καναδά.
Το αριστούργημα του Charlie Chaplin «ο χρυσοθήρας» (gold rush), η κλασική βωβή αμερικάνικη ταινία του 1925 με τον ρομαντισμό, το πνεύμα του και την έντονη κοινωνική κριτική μεταφέρει έναν απόηχο του κλίματος αυτής της περιόδου.
Σύντομα ο Λεβί Στρώς αντιλαμβάνεται τις ανάγκες των εργατών των χρυσορυχείων για παντελόνια και φόρμες που να αντέχουν στις σκληρές συνθήκες, στο αφιλόξενο κλίμα του Far West. Γρήγορα τα πρώτα αυτά ενδύματα έγιναν ανάρπαστα από τους χρυσοθήρες, οι οποίοι όμως πολύ σύντομα άρχισαν να δυσφορούν για την πρακτικότητα του συγκεκριμένου παντελονιού. Το σκληρό γενοβέζικο καραβόπανο ήταν κατάλληλο μεν για τους άγριους αέρηδες του πελάγους, αλλά τους προκαλούσε αλλεργίες και δερματικά προβλήματα.
Το γεγονός αυτό ανάγκασε τον ευρηματικό L. Strauss να στραφεί προς την αναζήτηση ενός καταλληλότερου υλικού κατασκευής ενδυμάτων. Το αρχικό παντελόνι από το γενοβέζικο (genoan) καραβόπανο, που έγινε jean στα αμερικανικά-αγγλικά, ήταν αρχικά χρώματος ανοιχτού καφέ, γρήγορα το αντικατέστησε με ένα γαλλικό βαμβακερό μπλε ύφασμα διαγώνιας πλέξης, το Denim, από την πόλη Nimes της Γαλλίας και έτσι προέκυψε το γνωστό πλέον σε όλους Blue jean, δηλαδή το μπλε γενοβέζικο. Μειονέκτημα του νέου τύπου αυτού παντελονιού οι αδύνατες τσέπες του, που σκίζονταν εύκολα από την πρακτική των εργατών των χρυσορυχείων να μεταφέρουν τις πολύτιμες πέτρες. Το πρόβλημα λύθηκε όταν ο Στράους με τον συνεργάτη του Λετονό ράπτη Jacob Davis προσέθεσαν προς ενίσχυση τα μεταλλικά πριτσίνια που υπάρχουν ακόμη ως σήμερα, στις τσέπες του παντελονιού και το διέθεσαν στην αγορά από το 1874 με το γνωστό πλέον σκούρο βαθύ μπλε ώστε να μην είναι ευδιάκριτες οι λαδιές, λεκέδες κλπ. Το χαρακτηριστικό λογότυπο με τα δύο άλογα να τραβούν ένα ανθεκτικότατο jean προς αντίθετες κατευθύνσεις υπάρχει ήδη από το 1866 πίσω στη δερμάτινη ετικέτα του παντελονιού.
Μπλου τζιν λοιπόν, μια ανθεκτική φόρμα εργασίας, ένα ανάρπαστο καθημερινό ρούχο των γεωργών, των μηχανικών και μεταλλωρύχων, όπως απεικονίζεται σε μια ρεκλάμα της εποχής και βεβαίως των cow-boys.
Μέχρι τις αρχές του Μεταπολεμικού κόσμου το Τζιν καθρέπτιζε επάνω του τον κόσμο της εργασίας και της περιπέτειας, των φτωχών λαϊκών στρωμάτων, του προλεταριάτου, της αμερικανικής εργατικής τάξης. Ένα παντελόνι εργαλείο των ακραίων σκληρών συνθηκών, ένα σύμβολο που θα λέγαμε ότι ταυτίστηκε με την ίδια την ιστορία της Αμερικής και αποτέλεσε κομμάτι της κουλτούρα της, ένα κοινωνικό αγαθό.
Στην ραγδαία εξάπλωση του μπλου τζιν συνέβαλαν ο κινηματογράφος του Hollywood με τους αντικομφορμιστές ήρωες και τα δημοφιλή western films. Οι διαφημιστικές καμπάνιες όπου μέσω της προβολής των προϊόντων, γνωστές μάρκες τσιγάρων, ποτών, αυτοκινήτων, το jean ένδυμα συμπλήρωνε την ιδεολογική λειτουργία της εικόνας. Ακόμη οι αμερικανοί στρατιώτες στις αμέτρητες ανά τον κόσμο στρατιωτικές βάσεις λειτούργησαν ως οι καλύτεροι πρεσβευτές και διαφημιστές του.
Ένα ρούχο αγαπημένο, της νεολαίας όλης της Γής, των ασυμβίβαστων και αμφισβητιών της καταναλωτικής Δύσης και του καπιταλιστικού ονείρου, των κοινωνικών και μουσικών κινημάτων, των εξεγερμένων.
Σήμερα πλέον είναι ενδυματολογική επιλογή κάθε φύλλου, ηλικίας και κοινωνικής διαστρωμάτωσης, αποχαρακτηρισμένο ταξικά, ακολουθεί τις δικές του μόδες στις πασαρέλες του κόσμου.
Για να θυμηθούμε και τη ρήση του γέρο-Μαρξ <<Ο καπιταλιστές είναι ικανοί να πουλήσουν στους προλεταρίους ακόμη και το σχοινί με το οποίο θα τους κρεμάσουν>>. Ένα ένδυμα του οποίου την διαχρονική γοητεία και δυναμική η Χώρα του νικηφόρου Κόκκινου στρατού, δεν μπόρεσε να την διαχειριστεί.